Aŭtomatoj paneis. Kiam li ĉesis daŭri vekigita el jardeka dormo, la kosmoŝipo jam estis falanta en la gravita kampo de la stelo Regulus kaj nenio povis malhelpi ĝin fali. La trajektorio de la kosmoŝipo, kiu estis sekcio de parabolo, trafis la stelon.

Li katapultis sin en malgranda raketo, kiu kutime estis uzata por esplori nekonatajn planedojn, sed ĉi-foje tio devis esti la fina esploro de kiu oni ne revenas..

Li descendis por alteriĝi sur nekonata planedo, ne markita sur iuj kosmomapoj. Li rigardis ĝin kreski kaj ŝveli en la antaŭa ekrano de la raketo ĝis ĝi plenigis ĝin per malpura bruna, solida ebeno, kun akra terminatora linio apartiganta la tagan hemisferon de la nokta. Li alproksimiĝis la planedon de la ombroflanko, kaj la grandega blanka globo de Regulus kun siaj elstaraj ŝprucoj de protuberancoj lante malaperis malantaŭ la horizonto, ruĝe brilante tra atmosfero. Poste la ruĝeta brilo paliĝis kaj li eniĝis en konuson de ombro.

Li sciis ke li alteriĝos kaj faros rutinajn mezuradojn de premo, atmosfera kunmetaĵo kaj krusta radioaktiveco; de ĉiuj ĉi tiuj datumoj, kiuj, se ili iam trovos lin, eniros anonime en la stelkatalogojn, nur unuj el multaj. Li transdonos ĉi tiujn datumojn al la neforviŝeblaj memoroj de la mnemotronoj, li enŝaltos la konstantan voksignalon, kiu estos elsendita el la antenoj de lia raketo ĉiujn dek sekundojn dum jarcentoj, preskaŭ eterne, ĝis la elsendaŭtomatoj disfalos ĉar ne mankos energio en la pilo. Poste li mortos. Li pensis pri tio kiel unu el la multaj konsekvencoj de ĉi tiu flugo, konsekvencoj de tio, ke li estas kosmonaŭto.

Kaj tiam, inter krakado kaj perturboj, li aŭdis voĉojn, voĉojn de homoj. Li pensis, ke tio estas iluzio, halucino, kiu estas normala en tia situacio, sed la voĉoj ne silentis.

– Atentu, Epsi. La raketo eniris la ombrokonuson. Ĉu vi povas vidi ĝin?

– Certe. Mi tenas ĝin sur la tria ultradeto.

– Biru ĝin precize. Mi ne scias ĉu ili pilotadis en tiuj kondiĉoj.

– Estas bone, Tod. Li eniras la elipsan trajektorion.

Li kredis kaj sciis, ke li vivos. Li silentis. Li ne sciis kion diri en situacio, kiun kosmonaŭto, vera kosmonaŭto, neniam konsideras. Ĉar feliĉaj koincidoj foje okazas sur la Tero; neniam en la spaco.

– Kiel vi fartas? Ĉu ni povas iel helpi vin?

Nun ili turnis sin rekte al li kaj li subite komprenis, ke ilia tuta konversacio havas nenion komunan kun la regulaj konversacioj inter pilotoj kaj la kosmohaveno. Sed li respondis kiel ĉiam. Li jam ne povis fari alie.

– Jen Larks. Ĉio estas en ordo. Mi ŝaltas la bremsmotorojn kaj malsupreniras spirale. Ricevo.

– Certe, ni perfekte ricevas vin. Vi ne havas kialon por zorgi.

La horizonto pliheliĝis. La raketo estis eliranta el la ombrokonuso. Li atendis la signalon por malŝalti la motorojn, sed ili silentis.

– Mi eliras el la ombro – li fine diris. – Donu signalon por bremsi. Ricevo.

– Mi ne komprenas. Kial li ne bremsas? – demandis unu el ili.

– Li postulas ian signalon.

– Aŭ eble li ne aŭdas nin?

Larks pensis, ke ili mokas lin, mokas la kosmogatoron kiu ruinigis sian kosmoŝipon, nun verŝajne vaporantan en la atoma fajro de Regulus, kaj serĉis savon sur ilia malpur-ruĝa planedo.

Li parolis nur post iom da tempo, kiam li sciis, ke lia voĉo estos jam la monotona voĉo de piloto vokanta birstacion.

– Jen Larks. Mi aŭdas vin bone. Donu la signalon. Ricevo.

– Kia signalo?

– Mi ripetas: donu bremsan signalon. Ricevo.

– Mi ne komprenas. Simple ŝaltu la bremsmotorojn.

– Nun, post momento, jam?

– Kiam ajn vi deziras.

Li nenion komprenis. Li silentis momenton, kaj poste, per tono, kiu neniel rilatis al la regularo, li diris, kion li pensis pri ili.

– …Mi ne alteriĝos blinde sur tiu ĉi vian planedon. Sen viaj biroj mi neniam trovos la kosmohavenon – li finis.

– Ni ja kaptos vian raketon per bumetono, do kion vi intencas? – Tod estis surprizita.

– Per kio?…

– Per Bumetono. Ĉu vi ne scias, kio estas bumetono? Kiel mi klarigu tion ĉi al li, Epsi?

– Ĝi estas movebla kosmohaveno por ricevi raketojn el la malsuperaj tavoloj de la atmosfero – diris Epsi.

– Bone, sed kiel ĉi tiu… bumetono trovos min?

– Ne zorgu pri tio. Ni garantias al vi, ke ĝi trovos vin. La principo trovi raketon estas sufiĉe kompleksa kompare kun la nivelo de scio de viaj tempoj...

– De miaj tempoj?…

– Nu jes. Vi ne pensas eble, ke la homaro ĉesis disvolviĝi post via forflugo.

– Tekniko verŝajne progresis.

– Do eniru la atmosferon kaj ne zorgu pri la resto.

Larks premis la direktilojn. Li sentis forton premantan lin en la seĝon, kiu aŭtomate adaptiĝis al la formo de lia korpo. La horizonto de la planedo, nun videbla kiel blankeca, akre kurbita arko, en kiu perdiĝis la steloj, ŝoviĝis, malaperis de la fronta ekrano kaj reaperis sur la ekrano super la kapo de Larks. La raketo celis la diskon de la planedo. Poste li aŭdis fajfon, alttonan, vibrantan fajfon, kaj vidis subtilan bluan flamon rampantan el la pruo laŭ la kiraso de la raketo. La bildo de la planedo sur la ekranoj ektremis, malklariĝis kaj disfluis en monotonan grizon. La raketo eniris la suprajn tavolojn de la atmosfero.

Li aŭdis klare la tiktakadon de la altimetro mezuranta la kilometrojn apartigantajn lin de la planedsurfaco. Li rigardis ĝian montrilon malrapide falantan al nulo. – Kaj se ili malfruos? – li pensis.

– Jen Larks, restis ankoraŭ kvindek kilometrojn ĝis la surfaco de la planedo, – li diris fine.

– Jes, ni scias. – La respondo venis tuj.

– Mi ne vidas... ĉi tiun vian kosmodromon...

– Vi jam estas en ĝi.

– Ne ŝercu, nur ankoraŭ tridek kilometrojn…

– Epsi, ĉu vi aŭdas? Li ne kredas nin.

– Ne postulu tro multe de li, Tod.

– Ne ŝercu, mi petas vin... ja nur momento kaj mi tie frapos tie en la rokojn...

– Vi estas super la oceano.

– Kio ajn... do en la oceanon...

– Li estas senpacienca, Epsi.

– Ĉi tio estas tipa por homoj de ĉi tiu periodo. Mi ĵus trovis ĉi tion en la mnemotrono... Bone, jam malŝaltu la kampon, Tod.

Kaj subite ĉesis la tiktakado de la altimetro. La montrilo hezitis dum momento kaj poste falis al nulo. Larks sentis nenion, nenian akcelon, kutime akompanantan la bremsadon de raketo.

– Kio okazis? – li demandis post iom da tempo. – La altimetro montras nulon.

– Ĉio en ordo. Vi alteriĝis.

– Sed ja ne estis bremsado, nek akcelfortoj...

– Vi surteriĝis sur bumetono – Epsi respondis, kvazaŭ tio ĉi klarigus jam ĉion.

Ili mokas min – li pensis, kaj li sciis, ke li estas same kolera kiel iu, kies seĝon oni forigis je sidiĝo en gravita spaco.

– Kion do, je la subluma protono, mi devas nun fari? – Li demandis.

– Malfermu la lukon kaj eliru.

– Al la oceano?

– Vi estas en bumbetono.

– Aŭskultu, homoj, komprenu. Tiu ĉi via bumetono aŭ iu alia aparato. Mi ne konas ĝin. Jes, mi estas malfruiĝinta, subevoluinta astronaŭto, kiu pasigis jarojn en metala skatolo dum vi konkeris ĉi tiun planedon. Komprenu ĉi tion.

Kaj tiam Larks aŭdis miksitan bruadon de voĉoj. Li klare aŭdis iun voki lian nomon kaj iun bason diskuti pri sia kosmoŝipo. Lin akompanis pepemaj, balbutaj voĉoj... Subite ĉio ĉi silentiĝis.

– Malfermu la lukon – li aŭdis. Tio ĉi estis la voĉo de Tod.

– Kio... kio estis tio? – Li demandis.

– Nenio grava. Ili volis aŭdi vin kaj devigis sin en la ĉanelon.

– Kiu?

– Nu, ĉiuj ceteraj... Ne gravas. Fine malfermu tiun ĉi lukon. Mi ne komprenas, kion vi atendas.

– Li bedaŭras forlasi la raketon. La deziro posedi, tio estis karakteriza por ili... ĝi estas en la mnemotronoj...

– Ne ĉe ili, tio estis pli frue, Tod.

Larks alpremis la kaskon de la skafandro kaj apogis siajn manojn sur la aerkluzlevilo. Li hezitis, sed tio daŭris nur por momento. Ja mi fine nenion riskas – li pensis kaj premis la levilon. La kluzo silente malfermiĝis. Li eĉ ne aŭdis la fajfon de aero, kaŭzitan de la egaligo de premoj. Li rigardis tra la malfermita aerkluzo, sed ekstere la mallumo estis kompleta, nigreco pli granda ol konata al li la eterna nigreco de la spaco.

– Aŭskultu, kie mi estas? Ĉu vi aŭdas min? Kie mi estas? – li kriis pli kaj pli laŭte.

– En bume... – Tod komencis, sed Epsi interrompis lin meze de la vorto.

– Vi estas en la kosmodromo.

– Estas mallume ĉi tie. Estas nenio.

– Ĉu vi preparis la lumigadon, Tod?

– Mi forgesis.

– Domaĝe, ni prilumos la murojn. Vi ne meritas laŭdon pro tio.

– Mi studis la uzmanlibron, sed pri lumigado estis nenio tie.

– Tio antaŭe estis memkompreneble – diris Epsi. Larks ne komprenis. Li pensis, ke la anabiozo, en kiu li daŭris enkosmoŝipe, postlasis iajn spurojn en liaj cerbaj histoj. Li volis tion diri al ili, sed subite li rimarkis, ke ekstere leviĝas violkolora tagiĝo, ke ĉio krom la aerkluzo fariĝas lumo. La raketo fariĝis io, kio lumis kaj estis ĉirkaŭita de ĉiuj flankoj per violkolora brilo.

– Nun jam estas hele, Larks, ĉu ne?

Li prokrastis la respondon por momento, sed Epsi atendis ĝin.

– Jes, estas jam hele – li diris.

– Ĉu ĉi tiu lumkoloro konvenas al vi?

– Se ĝi ankaŭ konvenas al vi…

– Hmm… tio ne estas ekzakte tiel, sed finfine ne gravas. Eliru el la raketo.

Li eliĝis eksteren, glitis malsupren laŭ la krampoj de la elirejtruo kaj ekstaris sur la fleksebla, cedema surfaco. Tio similas malsekan herbejon – li pensis, kaj subite konsciis, ke la unuan fojon sur ĉi tiu planedo li pensis pri la Tero.

– Mi eliĝis – li diris decide – tio, sur kio mi staras, cedas. Ĉu ĝi subtenos mian pezon?

– Ne zorgu. Vi staras sur fortokampo.

– Sur kio?

– Sur la fortokampo. Ĝi estas fleksebla, tamen pli forta ol ĉiu  materialo, kiun vi konis sur la Tero.

– Kiam vi eliros renkonte al mi?

– Ni prenas vin, sed neniu eliros renkonte al vi.

– Mi ne komprenas... kial?

– Ni diru nur, ke tio estas niaj kutimoj.

– Strange. Multo ŝanĝiĝis ekde mia forflugo el la Tero.

– Estas tro frue por ke vi juĝu pri tio.

– Eble…

– Por nun vi povas demeti vian kaskon. Ni preparis por vi la Teran atmosferon.

– Kial por mi?

– Ni simple sintezis ĝin laŭ la plej bonaj Teraj modeloj. Speciale por vi.

– Kaj vi?

– Ni tion ĉi ne bezonas – diris Epsi kaj eksilentis.

– Ne bezonas?

– Li tion ĉi ne komprenas, Epsi – Tod enmetis.

– Li ne povas kompreni.

Larks ne plu pensis pri tio, kion diris Epsi. Ĉio ĉi ŝajnas nereala – li pensis. – Ĉiuokaze tio ĉi estas tro komplika por mi tuj kompreni. Estas io fremda en ilia konduto.

– Mi demetas mian kaskon – li diris laŭte. Li malsuprenŝovis sian kaskon kaj ekflaris la aromon de la arbaro. Estis io alia pri ĉi tiu aromo. Dum momento li ne povis konscii, de kie li konas tiun ĉi aromon, ĝis li finfine komprenis, ke ĝi estas la aero de montara torento disŝprucanta kontraŭ la muskokovritaj rokoj. Li faris kelkajn profundajn enspirojn. Tod evidente aŭdis ĝin.

– Bonan laboron, ĉu?

– Mi preferas senodoran aeron – diris Larks. – Tian kiel tiu tie ĉi ni forlasis sur la Tero. Ĝi ne estas la aero por astronaŭtoj. Se mi revenos al la Tero, mi estos ĝin spiranta, se ne... mi preferas la senodoran.

– Ne gravas – diris Epsi. – Ni movas vin al via kajuto. – Kaj tiam Larks rimarkis, ke la raketo kovriĝis per violkolora nebulo, ĝiaj konturoj malklariĝis kaj malaperis. Viola brilo envolvis lin dum momento, kaj kiam ĝi malaperis, li rimarkis, ke li estas en la kajuto de kosmoŝipo.

– Ĉi tio... ĉi tio ja estas la kajuto de mia kosmoŝipo.

– Vi pravas.

– Ekzakte, ekzakte mia kajuto. Eĉ en la aŭtolegilo mi vidas la novaĵojn pri Regulus, kiujn mi aŭskultis... tiam... antaŭ ol forlaso de la kosmoŝipo.

– Ĉio estas en sia loko – diris Epsi.

– Do mi estas en mia kosmoŝipo?

– En ĝia kopio, preciza kopio limigita al dekkelke  da ĉambroj...

– Sed la kosmoŝipo forbrulis, forbrulis en la atomfajro de Regulus. Mi ne povis ŝanĝi ĝian trajektorion kaj mi forlasis ĝin... Ĉu vi aŭdas, Epsi, ĝi forbrulis... Kiel mi povas esti ene de kosmoŝipo, kiu ne plu ekzistas...

– Mi jam diris al vi, ĝi estas nur kopio. Iasence ni estis en ĝi antaŭ ol ĝi forbrulis kaj akiris la informojn, kiujn ni bezonis por rekrei ĝin. Vi ja bezonas loĝi ie... ĉi tie, sur ĉi tiu planedo. Ĝi estis la plej simpla kaj plej oportuna solvo. Kompreneble, ni mem povus elpensi ion, sed mi timas, ke ni farus multajn erarojn. Ni ne estas spertuloj pri viaj tempoj...

– Do ĝi ne estas kosmoŝipo?

– Ne. Rigardu la ekranojn. Ili estas grizaj, oni ne povas vidi la stelojn en ili.

– Efektive, ne estas steloj en ili.

– Kompreneble, ni povus rekrei vian kosmoŝipon kun ĉiuj detaloj, simuli la funkciadon de la motoroj kaj la movon de la steloj sur la ekranoj, sed ja ne temas pri tio ĉi. Via flugo finiĝis. Via kosmoŝipo ne ekzistas. Vi estas sur planedo orbitanta Regulus-on, kaj ĉi tio estas artefarita medio, via medio, el kiu estos por vi plej facile adaptiĝi al la kondiĉoj de la nova homa civilizacio, la reala civilizacio.

– Ĉu vi pensas, ke li komprenis ion ajn el ĉi tio, Epsi? – Tod demandis.

Epsi ne respondis. Larks vere ne komprenis, sed nun li neniel konfesus tion ĉi. Li rigardis la konatajn ekipaĵojn, la liton memorantan la formon de lia korpo, la malgrandan videogramon, sur kiu li eliĝis el elirejtruo de malgranda raketo, fotitan kiam li revenis de sia unua flugo ĉirkaŭ la Luno. Ĉio estis kiel tie, en la kosmoŝipo.

Dum momento li staris senmove kaj poste eliris al la dispoziciejo. La kontrolpupitro, rekreita en ĉiu detalo, estis malhela kaj senviva. Ne brulis eĉ la pilkontrollumo, kiu ĉiam brulas ekde la momento de la lanĉo de la kosmoŝipo, dum ĉiuj ĝiaj vojaĝoj, ĝis ĝia vrako, direktita al la disko de la Suno, vaporiĝas en ĝiaj brulantaj gasoj. Li rigardis la ekranojn. Ili estis senbrile grizaj, ĉiuj. Li marŝis apud ili, alpaŝis al la pordo kondukanta al la ĉefa ŝakto, provis malfermi ĝin, sed ĝi ne moviĝis.

– Tie jam estas nenio – diris Epsi. – Ni ne reproduktis pliajn segmentojn de la kosmoŝipo.

– Ĉi tion... ĉion ĉi vi rekreis senerare... perfekte. Kiom da informoj vi devis transdoni el la kosmoŝipo por ebligi tion ĉi? – Larks staris antaŭ la pordo kaj rigardis ĝian brilan grizan surfacon.

– Mi certigas al vi, ke tio ĉi troviĝas senprobleme en la limoj de niaj kapabloj.

Larks staris ankoraŭ por momento, kaj poste malrapide, sen turni sin aŭ ŝanĝi sian voĉon, li demandis:

– Diru al mi, Epsi, kiuj vi vere estas?

– Homoj.

– Homoj? Sed neeblas, ke dum ĉi tiuj jaroj, ne tiom multe da jaroj, kiam mi estis en anabiozo, la progreso estus tiel granda.

– Ne gravas, Larks.

– Mi ne kredas. Mi ne kredas. Ĉu vi aŭdas tion?! Vi ne estas homo. Vi trompas min...

– Kiuj do laŭ vi  ni estas?

– Loĝantoj de tiu ĉi malbenita bruna planedo. Mi senmaskigis vin, ĉu vi aŭdas?! Mi senmaskigis! – li kriis kaj aŭdis la eĥon de sia propra voĉo sub la kupolo de la dispoziciejo.

– Ni povus antaŭvidi tion ĉi, Epsi – diris Tod.

Epsi silentis dum momento.

– Vi eraras, Larks – li fine diris. – Mi provos konvinki vin.

– Vortoj ĉi tie ne sufiĉos.

– Vi estas aŭdaca, Larks, tipa reprezentanto de via raso. Ĉu vi pensas, ke fremda civilizo provus konvinki vin pri io ajn?

– Mi ne scias. Verŝajne ĝi dependus de tio, por kio ili bezonus min.

– Logika rezonado – diris Tod.

– Eble – Epsi konsentis. – Mi provos konvinki vin alie.

– Atendu, li mem konvinkiĝos. Nun li estas sub la influo de forta emocio kaj perceptas pli malfacile.

– Mi malgraŭe provos. Kial vi opinias, ke renkonto kun eksterterana civilizacio sur ĉi tiu globo estas pli verŝajna ol renkonto kun homoj?

– Via tekniko ne estas la tekniko de homoj...

– Respondu la demandon.

– Konsentite. Mi pensas, ke renkonto kun homojn estas pli verŝajna, sed ili estus homoj, ne... voĉoj.

– Kiel mi tion ĉi komprenu?

– Simple. Se vi estus homoj, min salutus normala kosmonaŭto en skafandro kaj transportus per ordinara raketo al bazo, al vera bazo, al blanka kupolo premita inter la rokojn.

– Bumetono simpligas ĉion ĉi– diris Tod.

– Sed ĉi tio ne estas surteriĝo. Tio ĉi estas nenio... Vi traktas la kosmonaŭton kiel proteinsendaĵon.

– Vi troigas.

– Tute ne.

– Kaj la bazo... Kial vi bezonas bazon? – Epsi intermetis. – Ja tio, kion ni preparis por vi, estas pli oportuna. Vi konas ĉiun angulon ĉi tie.

– Sed ĝi estas kaĝo... kaĝo, ĉu vi komprenas?

– Kaj kio estis via kosmoŝipo en vakuo?

– Neniam la kaĝo. Mi povus kontroli ĝin... Mi povus finfine eliĝi eksteren kaj lanĉi min en la spacon...

– Se tion ĉi vi volas, ni aldonos eliron ĉi tie. Vi povos promenadi sur la planedo en skafandro... vi havos raketon por skoltaj flugoj... Ĉu vi volas tion ĉi?

Larks ne respondis. Li rigardis la senbrilajn ekranojn de la dispoziciejo, aŭ pli ĝuste de ĝia kopio, kaj poste demandis:

– Diru al mi, kion vi vere intencas fari al mi?

– Vi faros ĉion, kion vi volas, kompreneble en certaj raciaj limo.

– Por kio vi bezonas min?

– Mi ne komprenas...

– Nu, vi, fremdaj estaĵoj kun malsama strukturo...

– Bedaŭrinde, li ne kredas, ke ni estas homoj, Tod – diris Epsi.

– Kaj mi ne scias, ĉu vi povos konvinki lin. Ĉi tio estos nefarebla.

– Sed ĝi ne povus esti pli simple. Venu al mi. Ĉu vi aŭdas min?

– Vi vidos nin sur la ekrano – Epsi parolis la unua. – Tio estas mi, Epsi.

La granda ĉefa ekrano lumiĝis kaj Larks ekvidis altan viron en stranga, ŝanĝbrilanta vesto, promenantan malrapide laŭ vico de palmarboj. Malproksime, malantaŭ flava plaĝo, ŝaŭmis la maro.

– Sed... sed ĉi tio estas la Tero.

– Jes, ĉi tio estas la Tero...

– Mi komprenas, mi vidis vin tie, sur la Tero, kaj nun vi venos ĉi tien en la dispoziciejon, mi vidos vian vizaĝon kaj mi jam scios, ke vi estas homo, ĉar vi estis sur la Tero... Ĉu tiel?

– Netute.

– Mi ne komprenas.

– Mi ne venos en vian dispoziciejon, nek nun, nek morgaŭ, neniam. Neniu venos al vi.

– Kial?

– Mi supozas, ke vi ne kredos al mi. Estas nenio, kio povus veni al vi.

– Ne... mi ne komprenas... mi nenion komprenas... mi... eble mi jam ne pensas efike kiel homo... Ĉi tiu anabiozo... mi komprenas nenion.

– Trankviliĝu. Mi provos klarigi tion al vi...

– Momenton – Tod interrompis. – Vi devis vidi ankaŭ min sur la ekrano.

– Ĉimomente tio ne gravas – Epsi ne lasis lin fini.

– Tio gravas por mi, Epsi. Li estas homo. Mi dezirus, ke iu diru, ke li vidis min.

– Vi povas rigardi vin per transinformiloj.

– Ne estas la samo, Epsi.

– Sendu vin al psikanaliziiloj. Ili konvinkos vin, ke vi vere ekzistas...

– Mi ne dubas, mi nur...

– Ne interrompu. Ni okupiĝas pri Larks nun.

– Kial li volas, ke mi vidu tiun ĉi televidogramon ĝuste kun li – Larks demandis.

– Ne gravas. Vi volis scii...

– Jes. Mi volas scii.

Larks marŝis al la regpanelo kaj sidiĝis en la seĝon de la kosmogatoro. Li rigardis la ekranon. La palmarboj malaperis kaj la maro pliproksimiĝis. La viro marŝis rekte al la ondoj. Ĉe liaj piedoj kuris io, kion Larks komence prenis por hundo, sed kiam li alrigardis ĝin pli proksime, li ekkomprenis ke ĝi estas aŭtomato, aŭtomato kiun li neniam antaŭe vidis.

– Do, Larks, ĉirkaŭ cent dudek jarojn post via forflugo, ni kontrolis tion ĉi, la homaro teknike efektivigis la tempovojaĝadon...

– Kion?

– Tempovojaĝadon, en la pasintecon, kompreneble. Oni povis vojaĝi al hieraŭa tago, monato, cent jaroj, mil jaroj en la pasintecon.

– Ĉu vi opinias, ke tio ĉi eblas?

– Malmultaj homoj kredis tion ĉi en via tempo. Sed ducent jarojn poste komenciĝis la tempovojaĝoj. Tamen, la homaro helpis al si pli malbone kun spaco. La lumrapideco limigas la eblecon de homa esplorado per kosmoŝipoj. Cetere, astronaŭto ne povas daŭri en anabiozo senlime. Do la vojaĝmaniero kiel vi uzas ne havis grandajn perspektivojn. Se vi memoras, ekzistis eĉ teorioj pri la nombro da steloj, kiujn homo povus esplori pro la maksimuma daŭro de anabiozo...

– Jes kompreneble…

– Ankaŭ ĉi tio estis venkita. La homaro lernis elsendi grandegajn kvantojn da informoj je la lumrapideco, en la formo de fasko de elektromagnetaj ondoj...

– Kaj kio pri ĉi tio?

– La eblecoj transdoni informojn fariĝis sufiĉaj por transdoni tiamaniere ĉiujn informojn, kiuj konsistigas la personecon de homo.

– Kio... personeco?

– Estas teknike malfacila, sed ebla. Tie, sur la Tero, oni eligas informojn el la homa cerbo kaj sendas ilin en formo de fasko de elektromagnetaj ondoj en la spacon.

– Kaj tiam la homo ĉesas ekzisti – Larks demandis.

Epsi ne respondis. Larks senpense rigardis la ekranon, en kiu la viro aliris malmolan tavolon da sablo, malsekan pro la ŝaŭmo de la ondoj, premante piedsignojn en ĝi.

– Ne... – Epsi parolis kvazaŭ kun peno – li ne ĉesas ekzisti. Li vojaĝas en la spaco kiel senŝanĝa fasko de ondoj. Tio estas daŭro, en kiu tempo ne ekzistas por li.

– Ĝi ne ekzistas ĝis la ondo atingas la transformilejon… – Tod aldonis.

– Kion?

– Procesantan stacion. Vi estas en unu el ĉi tiuj stacioj.

– Tie ĉi estas grupigitaj aparatoj, en kiuj informoj povas esti prilaboritaj. Tiuj ĉi aparatoj grupigas ĉiujn informojn, memoras ilin... kaj la homoj komencas pensi. Lia personeco estas konservita en la transformilejo tiel longe kiel necesas.

– Do vi… vi estas personecoj…

– Ne, Larks – Epsi diris firme – ni estas homoj, homoj – ĉu vi komprenas. Kaj ĉu la sekvencoj de niaj sentoj estas kondukitaj per proteinoj aŭ ĉu tio ĉi estas impulsoj en la kristala neto – tio ne gravas.

– Sed vi ne estas ĉi tie...

– Kaj do kio. Ni vidas tra la riceviloj de aŭtomatoj, ni kontrolas aŭtomatojn, kiuj plenumas ĉiun nian komandon, ni povas esplori planedojn, malkovri novajn sunojn, atingi la plej forajn nebulozojn...

– Ne, ĝi estas tro malprobabla. Mi ne kredas vin. Kaj eĉ se tio estas vera – Larks hezitis momenton – do kio?...

– Poste ni revenas al la Tero. – La respondo de Epsi estis tuja. – Ni revenas al la Tero kaj nia personeco estas modifita per la informoj akiritaj en la spaco, ni memoras ĉion ĉi, kion ni vidis... ni memoras la esplorrezultojn...

– Kaj vi ankoraŭ ne rakontis al li, kio konsistigas la esencon de niaj vojaĝoj, Epsi, vi ne rakontis al li pri la tempokongruo.

– Mi rakontos al li pri tio ĉi. Vi vidas, Larks, tia kosmoesploro ne multe valorus, se ni revenus al la Tero dekojn aŭ centojn da jaroj poste al aliaj tempoj, nekompreneblaj por ni, kiaj estas por vi la tempoj de nia civilizacio.

– Kian alian elekton vi havas?

– Tempoŝovon en la pasintecon.

– Mi ne komprenas.

– Ni unue sendas transformilejojn al ĉiuj planedoj ĉirkaŭ la Sunsistemo. Ni sendas ilin per ordinaraj kosmoŝipoj, sed ni movas ĉi tiujn kosmoŝipojn reen en la tempo milojn da jaroj, tiel ke tiuj stacioj vojaĝas tra la spaco antaŭ ol ni naskiĝas, dum jarcentoj, kaj tiam ili atendas nin sur elektitaj planedoj. Nur tiam ni vojaĝas. Se la distanco de iu stelo de la Tero estas dek lumjaroj, ni retroiras en la tempo dudek jarojn, elradiiĝas kiel fasko da ondoj al tiu stelo, alvenas tien post dek jaroj, faras esplorojn tie, dek jarojn por reveno kaj revenas ĝuste al nia. tempo...

– Tiamaniere oni  povus esplori la plej malproksimajn nebulozojn. Sed mi scias, ke tio ĉi ne estas vera... Vi ne povas trompi min.

– Kompreneble tia transsendo eblas per transsendaj transformilejoj survoje, ĉar pro interfero, la ondo de individuaj informoj devus atingi la transformilejon ĉiujn dek jarojn proksimume.

– Do vi…

– Ni iras al steloj centojn da lumjaroj for de la Suno. Ĉi tiu transformilejo sur Regulus estas nur transiga stacio por ni. Neniu el ni ankoraŭ revenas al la Tero. Je la reveno, ni aperos ĉi tie post cent aŭ pli da jaroj.

Larks levis la kapon kaj tiam li denove vidis la ekranon. Sur la ekrano, en verda sarkofago, kuŝis la homo, kiu antaŭe marŝis al la maro. Liaj okuloj estis fermitaj, kaj strangaj kreaĵoj kliniĝis super li, iomete balanciĝantaj. Malantaŭ li brulis rozkolora brilo, foje intense ruĝa. Larks rimarkis ke tiuj ŝanĝoj estis ritmaj.

– Ĉu vi rigardas la ekranon? – demandis Epsi.

– Jes, estas korpo en sarkofago kaj super ĝi ĉi tiuj aŭtomatoj...

– Jen mia korpo en anabiozo. Vi vidas preparojn por la elsendo de personeco en la spacon. Ĉi tiuj estas negravaj detaloj – aldonis Epsi, kaj la ekrano griziĝis.

Larks ekstaris kaj komencis marŝi tien kaj reen laŭ la ekranoj. Subite li aŭdis voĉojn.

– Rigardu, vera homo ĉi tie sur Regulus.

– Jen alia fantomo kreita en la transformilejo... Ne kredu tion ĉi. Ĝi estas fantomo! La aparato mensogas al ni – la voĉo estis penetra kaj akra.

– Homo, vera homo – la unua voĉo daŭrigis.

– Li moviĝas, li marŝas. Li povas movi sian manon anstataŭ kontroli la aŭtomaton.

– Vidu, oni ankaŭ povas vojaĝi tra la spaco tiamaniere.

Subite la voĉoj silentiĝis.

– Ili volis vidi vin– diris Tod. Ili vidas aŭ videotronion aŭ aŭtomatojn. Vi estas allogaĵo por ili.

– Kaj kiuj... kiuj ili estas?

– Personecoj esplorantaj la Kosmon. – Kaj tiam subite Larks haltis.

– Sufiĉe... sufiĉe da ĉi tio – li flustris. – Ne trompu min. Mi komencas kompreni ĉi tiun spektaklon. – Li faris du paŝojn reen ĝis lia dorso tuŝis la ekranojn. – Mi komprenas... vi tenas min ĉi tie en kaĝo kaj observas... vi observas homon. Vi jam havas videogramojn el la Tero, kaj nun vi volas scii ion pri ĝiaj loĝantoj. Vi imagas ilin kiel tiun viron sur la ekrano... Vera homo kaj malveraj detaloj...

– Sed kial, kiacele ni farus ĉi tion? – Epsi interrompis lin.

– Ĉar vi ŝatas la Teron... ĝian verdaĵon, ĝian ĉielon, la maron... Ne, nmi ne konsentas. Vi nenion lernos de mi. Mi ne faciligos al vi konkeri ĉi tiun planedon... neniam...

– Pri kio li parolas, Epsi? – La voĉo de Tod atingis Larks-on distordita.

– Vi ne povas trompi min... vi kosmaj estaĵoj.

– Li parolas sensencaĵon, Epsi. Ni devus agi.

– Ĉi tiuj voĉoj... ĉi tiuj fabeloj pri vagado en tempo kaj spaco. Mi mortos, mi scias, ke mi mortos, sed mi diras al vi, vi ne konkeros ĉi tiun planedon.

– Sed Larks... – Epsi provis malsukcese interrompi lin.

– Vi ne konkeros ĝin. Malgraŭ via tuta teknologio, viaj fortokampoj, viaj bumetonoj. Vi ankoraŭ ne scias, kio estas homo!

– Ni estas homoj! – Epsi ekkriis ĉi tion kun iom da malespero.

– Ne mensogu. Montru vian vizaĝon.

Poste jam pli mallaŭte kaj ne tute memfide li diris:

– Nu do... venu ĉi tien.

– Vi scias, ke ni ne povas.

– Vi ne povas? Vi, kiu kopias kosmoŝipojn, povas kopii homon. Venu ĉi tien kiel kopiojn. Aŭ eble mi supozeble estas la modelo, la ŝablono por reproduktado, kaj nun...

– Kion vi denove elpensis?

– Nun mi nur estas teste esplorata. Kaj tiam vi kopios centojn, milojn da homoj kiel mi... kaj sendos ilin al la Tero.

Larks eksilentis. Epsi atendis ankoraŭ momenton, kvazaŭ atendante, ke Larks diros ankaŭ ion, sed Larks silentis.

– Enŝaltu la biotronojn, Tod – Epsi finfine diris.

Larks aŭdis altan, subtilan tonon, kaj ŝajnis al li, ke la tono venas de la muroj de la kopia kosmoŝipo. Li volis ankoraŭ diri ion, sed li ne sukcesis.

– Ĉi tiu arkiva kosmonaŭto jam estas malfunkciigita – diris Tod. – Perfekta kopio, sola en sia specio. Oni nur bezonas iomete ĝustigi ĝin...

– Ne, Tod. Ni ne rajtas fari ĉi tion. Ĉi tio estas homo, vera, plenrajta homo, rekreita perfekte laŭ la originalo, kiu brulis en la atmosfero... Ni ne rajtas fari tion, ĉar ni ja ankaŭ estas homoj.

Li vekiĝis kaj sentis vakuon en la kapo. Poste li rememoris ĉion al si. Tiam li ekaŭdis voĉon:

– Homo venos al vi. – Tion ĉi diris Tod.

– Tien ĉi, en la kosmoŝipon?

– Ne, malfermu la ŝaktopordon.

– Sed tie estas nenio.

– Tamen faru ĝin.

Larks alpaŝiss al la pordo kaj puŝis ĝin. Ĝi cedis malpeze. Varma ekblovo de viola nebulo ĉirkaŭblovis lin. Dum momento ĉio malaperis, kaj tiam la vaporaĵo blokanta la koridoron forbloviĝis kaj Larks paŝis sur malgrandan rektangulan platformon suspenditan inter la spiraloj de stranga konstruaĵo. Li sentis, kiel la platformo iomete fleksiĝis sub lia pezo, sed li bezonis momenton por kompreni, ke li staras sur fortokampo. Ĉirkaŭ li, en la granda volbita halo, kies volbon li divenis tie, kie la spiraloj malaperis en la mallumo, li vidis nenion, kio diferencas de la monotoneco de la spiralaj strukturoj. Indiga lumo filtris de malsupre, kaj kiam li rigardis ekster la rando de la platformo, li vidis la bazojn de la spiraloj malaperantajn en blueta nebulo. Li staris senmove por momento, kaj poste li volis reveni al la koridoro, el kiu li venis. Ĝuste tiam vibris unu el la plej proksimaj spiraloj, kreante brilantan cilindron, li aŭdis bruon, mallaŭtan, preskaŭ aŭdeblan, la spiralo eksplodis kaj raketo staris apud lia platformo. Ĝi ne estis simila al raketoj, kiujn li konis el la Tero, sed li sciis ke ĝi estas raketo, kaj ĝia plilongigita formo signifis, ke ĝi servas por flugo en planedaj atmosferoj. La luko estis malfermita. Li volis trairi la kluzon, sed tiam li sentis ies manon sur sia ŝultro.

– Mi eniros la unua – diris la viro staranta malantaŭ li – la pilota sidloko estas pli profunde, kaj la piloto estas ĝuste mi. Tie interne estas malvaste kaj oni nur malfacile povas trapuŝiĝi inter la instrumentoj – li klarigis.

Poste Larks vidis nur lian dorson, la larĝan dorson de kosmonaŭto en brila skafandro, malaperantan en la luktruo. Li sekvis lin enen kaj okupis vakan sidlokon, iomete retiritan disde la seĝo de la piloto. La viro jam estis sidanta, kaj super lia ŝultro Larks rigardis la malmultajn strangajn, fremdajn indikilojn ardantajn per verdeta lumo, disĵetitajn tra la malhela rektangulo de la kontrolpanelo. Sed la piloto estis homo, vera homo. Aŭ eble tio ĉi estas nur lerta kopio – pensis Larks.

– Ni lanĉas al Taranto – diris la piloto.

– Ĉu ĉi tiu estas la dua planedo de la sistemo?

– Ĝuste.

– Ĉu estos longa flugo? Ne estas tre komforte ĉi tie en tiu ĉi kajuto – aldonis Larks, volante iel pravigi sian scivolemon.

– Gravas nur la flugo en la atmosfero de la planedo. Ni trairas spacon je superrapideco. Tempo preskaŭ haltas kaj vi eĉ ne rimarkos la momenton, kiam ni atingos la planedon.

– Relativisma malrapidiĝo de la tempo?

– Jes. Nur ke ni akcelas kaj malakcelas la raketon per la gravita kampo. Tial do vi ne sentos ajnan akcelon.

– En gravita kampo ĉiuj korpoj falas egale.

– Ho, ĝuste. Ĉi tiu leĝo oni malkovris sur la Tero en la epoko, el kiu vi venas.

– Kelkajn jarcentojn pli frue.

– Nun, ke ni povas vojaĝi reen en la tempo kelkajn jarcentojn retren aŭ antaŭen, tio ne gravas...

– Tiel vi opinias?

– Kompreneble, Larks. Mi naskiĝis kelkcent jarojn post vi, do kio? Ni vojaĝas kune en unu malkomforta raketo. Vi finfine kredas, ke ni vere ekzistas.

– Tamen vi estas malsamaj, vi... homoj el la estonteco. Mi supozas, ke tiel vi devus esti nomataj.

– Mi ne scias... eble. Nia mondo estas finfine malsama ol la via.

– Fortokampoj, tempotransigo, transdonoj de psiko.

– Ne nur ĉi tio...

– Kaj kio pli?

– Ne gravas. Ni eliras el hiperrapideco. Taranta antaŭ ni.

Larks ekrigardis la ekranon kaj vidis en ĝi verdetan planedon, kies vizaĝo kreskis preskaŭ antaŭ liaj okuloj. En siaj ĝisnunaj flugoj, li vidis multajn diversajn planedojn, kies diskoj malrapide kreskis, plenigante la antaŭajn ekranojn de stelŝipoj, sed li neniam observis rimarkeblan pliiĝon en la angula diametro de la planedo. Li subite komprenis, kiel rapide moviĝas ilia raketo.

– Kial ni flugas tien? – Li demandis.

– Ĉu ili ne diris al vi?

– Ne. Ili eĉ ne demandis, ĉu mi volus flugi.

– La aŭtomatoj detektis tie ion interesan.

– Kio?

– Malfacile diri. Iliaj raportoj estis malklaraj.

– Malklaraj... raportoj de viaj aŭtomatoj. Sed ili ja verŝajne ne kapablas raporti malklare.

– Ĉi tio eĉ pli surprizas nin.

– Kaj tial ĉi tiu ekspedicio.

– Jes. La unua homa ekspedicio al la planedo de jaroj.

– Ĉu vi opinias, ke Taranto estas malinteresa planedo?

– Tute male. Niaj aŭtomatoj zorge ekzamenas ĝin. Simple ne kutimas en niaj tempoj sendi homojn esplori konatan planedon kun surteriĝo, promenadoj en skafandro sur ĝia surfaco kaj ĉio ĉi, kio, kiel mi aŭdis, estis la plej alta allogaĵo por antikvaj kosmonaŭtoj... En ĉi tiu formo, homo nur malkovras novajn planedojn.

– Ĉi tiu allogaĵo estas troa – diris Larks kaj rememoris al si, kiel iam, estinte ankoraŭ juna piloto, li estis malrapide dronanta en marĉo de la civilizita planedo Venuso, kiel koto estis superverŝanta la vitron de lia skafandra kasko kaj araneaj insektoj kun komplika latina nomo kuradis sur ĝi.

– Tipe, oni regas la aŭtomatojn el veturilo, kiu cirkulas laŭ blinda orbito ĉirkaŭ la studata planedo – diris la piloto.

– Sed ili sendis vin.

– Vin ankaŭ. Des pli malbone por ni.

– Komence, mi pensis, ke ili volas trovi ion por mi fari... kaj ili elpensis ĉi tiun flugon al Taranto. Flugo kun vera homo, ĉar vi estas vera...

– Ili trovus al vi ion alian por fari, aŭ ili simple metis vin en anabiozon. Tia flugo postulas multan atenton de ili.

– Kial do ili prenis min? Mi ne konas viajn aŭtomatojn, la manieron kondukti esplorojn...

– Por tio mi estas ĉi tie – diris la piloto.

– Do kial…

– Ĉar du homoj devas flugi. Tiel estas optimume.

– Sed tio ne klarigas, kial mi flugis?

– Vi estis simple preta. Vi estis la unusola preta homo.

– Mi ne komprenas – Alaŭdoj klinis sin el sia sidloko por vidi la vizaĝon de la piloto, sed ĝi estis senesprima. La piloto rigardis la ekranon. – Mi ne komprenas – li ripetis.

– Ne gravas. Ili avertis min pri tio.

– Pri kio?

– Ke vi ne komprenos. Ĝi tute ne ĝenas min.

– Ne ĝenas pri kio?

– Pri la esplorado de Taranta. Ili pravas – li aldonis kiel klarigo – ili ĉiam pravas, kaj vi certe ne bezonas tion ĉi por fari vian esploron.

– Sed mi volas scii... simple nur scii.

– Por kio? Se vi ne bezonas tion ĉi.

– Kiel do? Mi volas scii – estas normale. Mi ne volas agi blinde, nenion komprenante el tio, kion mi faras. Mi ne estas aŭtomato.

– Mi ne vere komprenas, kion vi volas diri... Vi estas homo, sed kio do...

Larks pensis, ke la piloto mokas lin kaj li eksilentis. Li glitis pli profunden en la seĝon kaj atendis. La piloto premis klavon sur la regpupitro kaj la ŝildo de Taranta sur la ekrano ĉesis kreski. Sed malrapide ĝi komencis rotacii. Li komprenis, ke la kampo kreita en la gravita motoro, centojn da milfojoj pli forta ol tiu de la Tero, haltigis la movon de la raketo al la planedo ene de mallonga momento. Li sciis ĝin, sed li ne povis kredi ĝin.

– Kiom fore estas la planedo? – Li demandis.

– Ni eniĝas en ĝian atmosferon – diris la piloto. – Mi devas proksimume trovi la ĝustan lokon. Ni eble havos problemojn kun ĉi tio.

– Vi ne konas la koordinatojn.

– Ne tute ĝuste. La aŭtomatoj, kiuj revenis, ne estis tute en ordo:

– Ĉu ili ne funkciis?

– Pli malbone. Ili funkciis malbone. Ilia memoro estis difektita, parte forviŝita...

– Kiel rezulto de kio?

– Jen kion ni devas esplori.

– Kiel do ni trovos ĉi tiun lokon?

– Ni havas proksimumajn koordinatojn... kaj krome eble unu el la aŭtomatoj ankoraŭ aŭdiĝos.

– Ĉu ili restis tie?

– Preskaŭ ĉiuj.

– Kaj ĉu ni prenu ilin?

– Por kio? Ĉi tiun cibernetikan rubaĵon?! Lasu ĝin resti tie. Ni esploros kio efektive okazis tie.

La verdo de la planedo malaperis el la ekrano kaj ili eniĝis la atmosferon, trapikante maldikajn tavolojn de blankaj nuboj. La vaporoj disiĝis centojn da metroj antaŭ ili, kaj Larks sciis ke tio estas la fortokampo kiu disŝiras la nubojn, kreante tunelon, en kiu la raketo estis falanta. Li finfine vidis la surfacon de la planedo. Ankaŭ la piloto rimarkis ĝin. Li premis levilon kaj la raketo pendis senmove.

– La atmosfero de la planedo super ni. Fino de flugo – li diris.

– Kial ni ne falas?

– Ni ekvilibrigis la graviton de la planedo. Nia raketmotoro funkcias. Rigardu la nubojn. Ili fluas ambaŭflanke ĉirkaŭ ni en larĝa arko kaj poste denove kunfandiĝas.

– Kaj malsupre ĉi tiu griza ebeno estas ebenaĵo?

– Oceano.

– Kaj ni devas surteriĝi en ĝi?

– Ne. Ni devas trovi objekton en ĝi.

– Mi supozas, ke tio ne estas malfacila. Se ni konas ĝiajn koordinatojn...

– Objekto, kiu moviĝas.

– Kiel do ĝi moviĝas?

– Ĉi tio ne estas la sola surpriza trajto de ĉi tiu objekto – diris la piloto. Li turnis sin kun la seĝo kaj tiam la malgranda, griza ekrano, metita ĉe la nivelo de lia kapo, ardis per blueta brilo. En ĝia angulo ekbrilis kaj estingiĝis hela punkto.

– Vi vidas, iu aŭtomato vokas nin – li diris.

La raketo ŝanceliĝis en la fortokampo de sia motoro kaj poste komencis fali. La piloto rektigis ĝian flugon tuj super la oceano, tiel ke Larks povis vidi la brunajn ondojn transverŝantaj je dekoj da metroj malsupre. Li tiam ĝustigis la raketon tiel ke la flamlumo prenis centran pozicion en la ekrano. Larks sentis neniun akcelon, nur la krestoj de ondoj malklariĝis en malpure brunan ebenon.

– Vi estas baldaŭ vidonta ĉi tiun objekton – diris la piloto.

– Kial ni flugas tiel malalte, tuj super la oceano?

– Por alflugi tien.

– Mi ne komprenas...

– Unu el la skoltaj raketoj flugis pli alte kaj ne atingis la celon. Ni poste trovis ĝiajn restaĵojn en la oceano.

– Kio okazis al ĝi?

– Ĝi subite ĉesis elsendi signalojn. Ĝi verŝajne estis disŝirita en la atmosfero.

– Do... ĉi tio povos okazi ankaŭ al ni?

– Eble.

– Kaj ni flugas sole, per nur unu raketo...

– Ĉu vi timas?

– Ne. Nur ŝajnas al mi, ke ni prenas tro da riskoj senbezone. Post ĉio, ni riskas niajn vivojn.

– Sed ne gravas.

– Ĉu vi pensas tiel?

– Kompreneble. Vi, Larks, ĉiam estas stranga. Oni min avertis pri tio, sed mi ne suspektis, ke ĝi estos tiel. Vi, homoj el tiuj epokoj, fundamente malsimilas al ni.

Larks volis ion diri, sed subite li vidis insulon. Ĝi malmulte elstaris el la oceano. Ĝia konturo formis ovalon egale konveksiĝanta super la akvosurfaco, kaj tiam li komprenis, ke tio estas ilia objekto.

– Ĝi estas, vi vidas – li kaptis la piloton je la brako – Ĝi aspektas kiel parte emerĝanta baleno.

– Ĝi estas artefarita kreaĵo. Mi scias ĉi tion el la informoj provizitaj de la aŭtomatoj. Tial ĝi estas tiel geometrie regula.

– Ĉu ni surteriĝas sur ĝi?

– Ne, ni ne ripetos la erarojn de la aŭtomatoj. Ni pendos apud ĝi tuj super la akvo kaj alvenos tien uzante la fortokampon.

– Laŭ la fortokampo?

– Tiel estos pli sekure.

La piloto movis la kontrolojn kaj la raketo, ŝoviĝante ĵus super la ondoj, atingis la najbarecon de la insulo. Dekkelke da metroj longa strio da bruna akvo ondiĝis inter la raketo kaj la insulo.

– Mi ŝaltas la fortokampon – diris la piloto. La akvosurfaco kvazaŭ fariĝis senbrila kaj senmova en la kelkmetre larĝa strio liganta la raketon kun la insulo.

– Vi kreis strion da senmova akvo, kiun ondoj ne inundas.

– Kutima fortokampo. Nu, ni povas eliri.

– Tiel rekte al la akvo?

– Kompreneble.

Ili brue fermis la skafadrajn kaskojn kaj la luko forsaltis kun kraketo. Larks eniĝis  tra la luko  la unua. Li hezitis momenton, poste malsuprensaltis rekte sur la akvon. Ĝi iomete fleksiĝis, kiel bona risortmatraco.

– Mi efektive staras sur ĝi.

– Fortokampo estas fortokampo – konstatis la piloto. – Kaj vi estas malracie singarda. Finfine, kian diferencon faras, ĉu la kampo estas suspendita en vakuo, en aero aŭ en akvo?

– Verŝajne vi pravas.

– Eĉ certe. Ĉi tiuj estas kutimaj, arkaikaj superstiĉoj.

– Bone, ni jam iru – Larks interrompis.

Ili transiris la akvostrion kaj ekstaris sur la insulo. Ĝia surfaco estis malhela kaj malglata kiel roko. Oni ne povis vidi sur ĝi iujn veldaĵojn aŭ kudraĵojn.

– Estas ia stranga roko.

– Prefere ĝi aspektas pli kiel teroniko – diris la piloto. – Ĉiuokaze, mi ne scias, la aŭtomatoj ne transdonis informojn pri la prenitaj specimenoj.

– Teroniko? Kio estas tio?

– Vi ne scias? Ĝi estas materialo, kiu povas elteni milojn da gradoj kaj altan premon.

– Kiel mi povas scii? Mi scias nenion. Mi ne komprenas kial oni sendis min ĉi tien. Mi ja estas, rilate al vi,  el la fora pasinteco.

– Trankviliĝu, Larks. Ili scias, kion ili faras.

– Mi ne estas konvinkita pri ĉi tio...

La piloto ne respondis. Li marŝis malrapide al la centro de la insulo. Larks sekvis lin.

– En la centro de la objekto – diris la piloto, kaj subite lia voĉo, portata per la radiondoj al la kasko de Larks, fariĝis interferobato kaj krakado.

– Kio okazis?

La laŭtparolilo en lia kasko kraketis kaj Larks ne povis kompreni ion el tio, kion la piloto diris. Ĝuste tiam li ekvidis la ruĝan indikilon de radiado, ardanta en la kasko.

– Atentu, radiado! Foriru de tie ĉi! – li kriis kaj saltis kelkajn paŝojn flanken. La piloto klinis sin super io, kio aspektis kiel pli malhela makulo sur la surfaco de la insulo. Poste li alpaŝis al Larks.

– Tio estas aŭtomato – diris la piloto. – Unu el niaj aŭtomatoj estis rompita kaj premita en la surfacon de ĉi tiu insulo. Premita tute glate... – Al Larks ŝajnis, malantaŭ la vitro de la skafandro li vidis ion kvazaŭ rideto sur la vizaĝo de piloto. – Kaj vi ne ŝatas radiadon, Larks?

– Pli ĝuste la radiadmalsanon. Mi travivis ĉi tion unufoje, ankoraŭ 

sur la Tero.

– Jes, en via tempo, kiam vi planis vian ekziston por jardekoj, tio estis esenca.

– Kaj nun?

– Nun?... Ni pluiru, Larks. En la centro de ĉi tiu objekto, kiel raportis la aŭtomatoj, estas ŝakto tra kiu oni povas eniri pli profunden.

– Ŝakto? Do ĉi tiu insulo estas kreaĵo de intelekthavaj estaĵoj. Ĉi tio ne estas hipotezo, nur faktoj.

– Kompreneble. Ĉu vi pensas, ke alie ni estus ĉi tie?

– Sed vi ne rakontis al mi pri tio.

– Tiajn instrukciojn mi ricevis. Oni ordonis al mi, ke mi rakontu pri ĉi tio al vi, kiam ni atingos la insulon, kaj ĝuste nun tion mi faras.

– Ili ne kredas min? Kial?

– Ŝajne ili havis siajn kialojn. Vi vidas, ili suspektas... Kaj cetere vi vidos ĉion mem, kiam ni malsupreniros al la interno de la insulo. Ĉi tie estas la ŝafto.

– Ĉu ni malsupreniru? Ĉu mem? Sen ajna protekto, sen aŭtomatoj?

– La akompano de aŭtomatoj estus sencela... eble eĉ danĝera.

– Viaj aŭtomatoj?

– Jes. Tiajn konkludojn atingis la decidaj cirkvitoj de la bazo.

– Interesa – Larks diris kaj decidis ne demandi plue.

– Mi malsupreniros la unua – diris la piloto.

El la portsako, kiun li rimenis al sia ŝultro, li eltiris volvaĵon de ne tro dika ŝnuro. – Vi volas ligi ŝnuron kaj uzi ĝin por descendi en la profundon...

– Jes.

– Via tekniko ne provizas aliajn rimedojn?

– Ni devas uzi la plej simplajn rimedojn.

– Ĉu ankaŭ ĉi tio estas unu el la rekomendoj de via... decida konsilio?

– Decidaj cirkvitoj, vi intencis diri. Ĉi tiuj cirkvitoj estas aŭtomatoj.

– Kaj ĉi tio estas ilia decido?

– Jes. Kaj ni sekvos iliajn rekomendojn. Ili decidas multe pli efike kaj optimume ol la homaj teamoj uzataj tiucele en viaj tempoj. Ili simple tiras konkludojn bazitajn nur sur realaj premisoj.

Li diris tion dum li malrapide mallevis sin en la ŝakton.

Larks kliniĝis super la ŝakto kaj tiam ekvidis la krampojn.

– Rigardu, ĉi tie estas krampoj – li diris. – Vi povas malsupreniĝi ĝis la fundo de la ŝakto sen ŝnuro.

– Ni malsupreniros la ŝnuron. Tia estas la instrukcio.

– Sed…

– Ne diskutu, Larks.

Larks levis la ŝultrojn, kaptis la ŝnuron, kaj baldaŭ li staris sur la fundo de la ŝakto apud la piloto. El la ŝaktfundo tri koridoroj disiris, sufiĉe altaj por ke ili moviĝu sen klini la kapon.

– Estas nenio bonega ĉi tie – diris Larks kiam ili ŝaltis la reflektorojn.

– Sed estas radiado.

Jes, la piloto pravis, Larks rimarkis la ardantan fajreton de la indikilo.

– Ĉu la muroj radiadas?

– Ne, ĉi tiu rubaĵo – diris la piloto kaj prilumigis amason da tordita metalo kuŝantan kelkajn metrojn de la koridorfino. Kaj tiam Larks ekvidis la kaptilon, fragmenton de la aŭtomato. Ĝi devis esti fortirita de la korpo de la aŭtomato per potenca bato, ĉar la metala junto platiĝis kiel folio.

– Ĝi estas aŭtomato, unu el viaj aŭtomatoj – flustris Larks.

– Ili iris al la fundo de la ŝakto. Ili ne plu trapuŝis sin – diris la piloto, kaj tiam Larks aŭdis paŝojn.

Tio ĉi estis pezapiedklako, venanta el profundo de unu el la koridoroj.

– Tie… tie… ĉu vi vidas…? – Larks prilumigis moviĝantan mason en la profundo de la koridoro. Ĝi moviĝis malrapide, tuŝante la murojn de la koridoro per io, kio aspektis kiel flekseblaj, moviĝantaj antenoj.

– Ni eĉ ne havas dispecigilojn – diris la piloto – ili ne permesis... kial ili ne permesis? – li ripetis kolere.

– Ni revenu supren...

– Ni ne sukcesos. Aŭtomatoj estas pli rapidaj kaj ne sukcesis tion ĉi fari ĝustatempe.

Ili alkroĉiĝis al la muroj de la ŝakto kaj atendis. Unue, antenoj eliris el la koridoro kaj tuŝis iliajn skafandrojn, poste la kiraso elŝoviĝis. Du vicoj da potencaj kaptiloj alkroĉis al la kiraso. Ili tremis iomete, frapante la kirason kaj farante krakan bruon, kiun ili aŭdis.

– Ĝi estas... ĝi estas defenda aŭtomato... – Larks diris kaj eĉ pli forte alkroĉiĝis al la muro.

– Kion vi diris?

– Ke ĝi estas defenda aŭtomato.

– Ĉu vi certas?

– Mia kosmoŝipo havis similajn aŭtomatojn... eble malpli perfektajn.

– Tre feliĉe – diris la piloto kaj per decida movo li forbalais la antenojn tuŝantajn lin.

– Kion... kion vi faras?

– Ni iras profunden en la koridoron.

– Kaj ĉi tio…? Ĉi tiu aŭtomato?

– Vi vidas, ke ĝi faris nenion al mi. Aŭtomatoj, eĉ la defendaj, ne dispecetigas homojn.

– Ĉu vi pensas, ke ĝi estas Tera aŭtomato?

– Mi ne pensas. Mi havas pruvon pri tio. Mi tuŝis ĝin kaj ĝi ne atakis.

Larks silentis dum momento, poste fine demandis:

– Ĉu vi suspektis, ke ĝi estas Tera aŭtomato?

– Ne mi. Decidaj cirkvitoj.

– Kaj tial ni alflugis ĉi tien. Ni, la homoj.

– Jes. Nur homoj, sen aŭtomatoj. La aŭtomatoj estis atakataj, kaj ĉeokaze, kompreneble hazarde, ankaŭ ni povus esti dispecetigitaj.

– Mi komprenas – diris Larks. – Sed kial vi ne diris al mi?

– Instrukcioj. Instrukcioj, kiujn mi devas observi.

– Sed kial do?

– Vi rekonis ĉi tiun aŭtomaton.

– Mi?

– Certe. Mi neniam vidis tiajn aŭtomatojn. Ĉi tiuj estas modeloj de antaŭ kelkcent jaroj. Eĉ niaj mnemotronoj ne memoras iliajn formojn.

– Do tial vi bezonis min, la homon de antaŭ jarcentoj?

– Bravo, Larks. Vi fariĝas pli kaj pli divenkapabla.

– Sed vi povis diri al mi…

– Mi nenion povis sugesti al vi.

– Nu, jes... La homo de antaŭ jarcentoj plenumis sian rolon. Ĉu vi sendos min nun al la rubejo?

– Ne ĝenu. Ni esploros ĉi tiun sondilon.

– Sondilon?

– Tiel mi supozas. En via tempo, iafoje la homaro sendis sondilojn al ĉiuj steloj ĉirkaŭ la Sunsistemo. Ili estis senhomaj ĉar ili moviĝis superrapide. Tiam, sublumaj tiragregatoj estis ankoraŭ primitivaj kaj neniu homo povus elteni tian akceladon ...

Ili trairis ĝis la fino de la koridoro, kiu finiĝis per kluzo.

– Vidu, arkaika enirkluzo – diris la piloto. – La kluzo malfermiĝis kiam la kontrolaŭtomatoj sentis ilian ĉeeston. – En via tempo, sufiĉis esti homo kaj ĉiuj kluzpordoj jam malfermiĝadis. Niaj aŭtomatoj ne sukcesis atingi ĉi tien – diris la piloto. – Se ni havus nur aŭtomatojn, ni devus disrompi ĉi tiun kosmoŝipon en duonon por atingi ĝian internon.

– Kaj nun?…

– Kio nun?

– Ĉu ne sufiĉas esti homo?

– Tio ĉi sufiĉas. Nur la homo havas tiom da formoj, ke aŭtomatoj ne ĉiam rekonas lin. En viaj tempoj, la homo havis unu formon kaj ĉi tiu formo estis unika en la tuta Kosmo.

Larks rigardis la ŝrankojn kun vakuskafandroj starigitajn laŭ la muroj kaj jam certis ke li estas sur la Tera ŝipo.

– Devus esti lifto ie ĉi tie konektanta la kluzon kun la kontrolĉambro – li diris. – Ho, ĝi estas ĉi tie... Kiam li alproksimiĝis, la pordo malfermiĝis aŭtomate. Ili eniris internen kaj la lifto muĝe malsupreniĝis en la profundon.

La kontrolĉambro estis malgranda, kiel en aŭtomataj sondiloj, en kiuj la homo restas nur ĝis la stelŝipo pasos la orbiton de Plutono kaj eliros la ebenon de la Sunsistemo.

– Ĉu vi opinias, ke la ŝipo estas difektita? – demandis la piloto.

– Mi ne scias. Mi tuj kontrolos ĝin. Mi alvokos la flugkontrolprogramon – diris Larks kaj premis butonojn sur la regpupitro.

La lumoj ekflagris kaj granda rubena okulo eklumis en la centro de la pupitro, kaj tiam obtuza voĉo diris:

– Ŝiriĝinta kiraso en la deksesa kaj deksepa kameroj, difektita aŭtomata sekurigaparato...

– Ĉu vi komprenas ion el ĉi tio?

– Same kiel vi. Ni povas malsupreniri kaj kontroli, se vi ne ricevis aliajn ordonojn de ĉi tiuj decidaŭtomatoj.

– Cirkvitoj – vi volis diri. Ne, interne de la ŝipo ni decidas mem. Ni povas reveni nun, se vi volas. Ni verŝajne alflugos ĉi tien ankoraŭfoje kun taŭgaj aŭtomatoj, malŝaltos ĉi tiun aŭtomatan Cerberon... kaj levos la sondilon en la vakuon. En vakuo, esploroj de kosmoŝipoj estas multe pli facilaj.

– Antaŭ tio oni devos ĉiukaze fliki ĉi tiun truon. Mi estas malnovlerneja kosmonaŭto kaj mi preferas scii kio okazis en la kosmoŝipo post kiam mi jam estas en ĝi.

– Aŭ eble...

– Vi diris, ke la decido estas nia. Do ni iru.

– Kiel vi deziras.

Ili prenis la lifton al la deksesa nivelo kaj marŝis laŭ mallarĝa, serpentuma koridoro al la apartigkluzo.

La lifto revenis al la komandĉamro kun mallaŭta siblo, ĝuste kiel la programo anticipis.

– Ni estas sur la loko. Mi supozas, ke ne ekzistas aparta enirejo al la deksepa nivelo – diris Larks.

– Verŝajne ne – la piloto konsentis. – Kial la aŭtomatoj ankoraŭ ne malfermis la kluzon?

– Vi forgesas, ke tie estas difektita kiraso. La aŭtomatoj tiam blokas la kluzon.

– Kion do ni faros?

– Ni malfermos ĝin permane.

– Ĉu tio ĉi eblas?

– Nur el interno de la ŝipo.

– Vi scias multon pri ĉi tiuj kosmoŝipoj.

– Ĉi tio estas mia profesio. Mi estas kosmonaŭto.

Larks tiris levilon kaŝitan en la niĉo apud la pordo. La kluzo malfermiĝis. Ili estis trafitaj per aerofluo rapide eskapanta de antaŭe fermitaj kameroj. Ie profunde interne ili aŭdis la bruon de enfluanta akvo.

– La disŝiraĵo devas esti larĝa – diris la piloto. – Ni fermu la kluzon aŭ ni dronigos la tutan ŝipon.

Larks ne respondis. Li staris senmove, fiksaŭskultante la kraketajn sonojn venantajn el la laŭtparolilo de sia skafandro.

– Aŭskultu – li diris fine – tie... tie iu vokas por helpo... aŭtomata helpvoka signalo... Ĉu vi aŭdas tion?

– Estas nur krakaj bruoj…

– Aŭskultu atente... ĉu vi aŭdas nun?

– Iluzio. Ni fermas la kluzon, Larks.

– Ne. Mi aŭdas klare. Kiu povus esti?

– Verŝajne aŭtomato.

– Ĉi tio estas sekvenco rezervita por homoj, verŝajne ankaŭ en via tempo.

– Kion do vi volas fari?

– Iru tien malsupren.

– Por kio? Ja ĉi tiu ŝipo alflugis de la Tero. Neniu... neniu travivus ĉi tiun flugon sen anabiozo... sen io ajn. Ĝi devas esti aŭtomato.

– Mi tamen malsupreniros tien.

– Restu.

– Mi ne povas. Ĉi tio estas helpovoko.

– Atendu. Vi pensas kiel antikva homo. Mi klarigos al vi...

– Poste. Restu ekstere kaj malŝlosu la kluzon, se la maŝinoj fermos ĝin aŭtomate.

– Sed Larks…

Larks ne aŭskultis. Li preterpasis la kluzon kaj ŝaltinte sian ŝultran reflektoron li kuris laŭ la malsupreniranta koridoro. Li sentis la torenton de ĉirkaŭfluanta lin aero kaj aŭdis la bruon de akvo perforte penetranta internen de la ŝipo. La signaloj en la laŭtparolilo de lia kasko trembruis pli kaj pli laŭte. Tiam la koridoro finiĝis kaj li vidis la holdon. La akvo estis nur kelkajn metrojn pli malalte. Sur ĝia surfaco, prilumata per lumgarbo de reflektoro, flosis kelkaj tankoj kaj ŝirmiloj. Kaj subite li ekvidis skafandron, senmovan homan formon en skafandro. Kaptante per siaj manoj la hokojn sekurigantaj la kargon, li glitis malsupren al la akvosurfaco, subakviĝis, resaltis de la muro kaj naĝis al la homo en la skafandro. Signaloj de helpovoko nun muĝis interne de lia kasko.

Eliri el la akvo, malgraŭ plia ŝarĝo, ne estis malfacila, ĉar intertempe la akvo altiĝis ĝis la nivelo de la koridora ellasejo. Poste li trenis la homon en la skafandro laŭ la koridoro supren; postlasante malantaŭ si du akvostriojn fluantajn el la senpovaj kruroj de la alia. Fine li trapasis la kluzon kaj aŭdis la karakterizan klakon de ĝiaj fermiĝantaj surfacoj. Tiam li rigardis tra la vitro de la kasko al la vizaĝo de la alia kaj sentis malpezan kapturniĝon. Ĝi estis lia propra morta vizaĝo.

– Mi bedaŭras, ke tio ĝuste tiel okazis, Larks. Ni devus averti vin pri tio ĉi, sed ni ne pensis, ke ĝi povas finiĝi tiel. – Tio estis la voĉo de Tod.

Larks diris nenion. Li sidis sur sia seĝo, en sia propra kajuto, kaj eĉ ne speciale scivolis pri la klarigoj de Tod. Li jam sciis, ke vidi sian vizaĝon post la morto ne estas plezuro.

– Jes, ni devus averti vin pri tio...

– Ankaŭ mi pensas same.

– La afero estas esence simpla. Vi ja scias, ke ni konservas en mnemotronoj informojn ekvivalentajn al ĉiu el niaj personecoj kaj formoj. Ni ne sintezas homojn surbaze de ĉi tiu informo nur ĉar estas pli oportune por ni vojaĝi tra la spaco kiel fasko da elektromagnetaj ondoj. Sed foje okazas specialaj kazoj.

– Ekzemple, mi.

– Vi ankaŭ. Ni tenas vin en klasika formo kiel...

– Kiel ia monumento!

– Vi troigas. Ĉiuokaze, tio ne estas la afero. Kiam ni malkovris tiun ĉi sondilon-ŝipon, ni sendis la aŭtomatojn tien kaj vin, la antaŭan vi, ĉar vi en via nuna formo estas sintezita laŭ ŝablono konservita en niaj mnemotronoj.

– Kaj kio?

– Kaj neniu revenis. Vi scias kiel la aŭtomatoj estis rompitaj. Ni supozis, ke via raketo estis detruita de ĵetilo de la sondilo antaŭ ol ĝi alteriĝis. Nun ni scias, ke aŭtomato detruis ĝin kaj ĵetis ĝiajn rompitajn restaĵojn en la oceanon, kiam vi, la unua vi, jam estis interne de la sondilo.

– Vi do supozis, ke mi mortis ekster la ŝipo?

– Jes, tiam ni sintezis vin kaj la piloton kaj sendis vin al ŝipo sen aŭtomatoj, sciante, ke viaj detruaj aŭtomatoj neniam dispecetigas homojn.

– Kaj efektive. Ĉi-rilate ili estas fidindaj.

– Bona antikva verko.

– Kaj vi ne anticipis, ke mi trovos min mem sur la ŝipo.

– Ne, mi eĉ ne komprenas kiel ĝi okazis.

– Kontraŭe mi komprenas tion – diris Larks. Tio ĉi estas tre facila. Ĉiufoje kiam mia unua kaj poste dua kreaĵo estis transportita al la ŝipo, mi faris la samon: mi esploris la kaŭzon de la kirasa damaĝo. Nur la unuan fojon, kiam mi malfermis la kluzon kaj eniris, la akvo enpenetris la nivelojn dishermetigitajn pro la malfermo de la kluzo, atingis la signalajn aparatojn kaj la kluzo aŭtomate fermiĝis. Oni povas malfermi ĝin nur de ekstere.

– Kaj kiam vi estis kun la piloto, vi ankaŭ malsupreniris al la difektitaj niveloj?

– Jes.

– Admirinda konsistenco.

– Reflekso de normala kosmonaŭto. Krome, ĉi tiu ŝipo ankoraŭ havas aerlikojn. La atmosfero interne ne estas pura.

– Mi scias tion. Ni forigos ilin antaŭ ol ni elkondukos ĝin en la vakuon.

– Diru al mi plue... kial... kial vi denove sendis min nur... nur ok tagojn post la ekspedicio de mia unua kreitaĵo?...

– Ni simple devis sintezi vin... vin kaj la piloton. Ĝi estas komplika procezo, Larks. Ni bezonas ok tagojn por tio ĉi, precize ok tagojn... Kaj mi diros al vi plian aferon. Via unua kreitaĵo ne kredis, ke ni estas homoj. Kaj vi kredis.

– Kredito al la piloto. Kopio, kiu imitas homon tiel perfekte kaj ne diferencas de li, estas simple homo.